De rechter is niet op zoek naar de waarheid

Maandagavond in Nieuwsuur. De voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, mr. Bakker wordt geïnterviewd door mevr. Tweebeke. Een gesprek tussen twee mensen van wie de ene de feiten niet kent en de ander misschien ook wel niet; in ieder geval heeft hij er geen belang bij die aan het licht te brengen. Het lijkt de verdachte in het strafproces wel.

Alle platitudes over alle uitgekauwde onderwerpen passeren weer de revue.

De werklast die schier ondraaglijk is geworden, een stelling gebaseerd op een onderzoek van de eigen vakbond de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak onder zijn eigen leden. Geen vraag over de betrouwbaarheid van zo’n onderzoek. Geen aandacht dus voor het feit dat er in 2012 ruim 37000 zaken minder door de strafrechter werden afgedaan dan in 2005 en dat die zaken gemiddeld eenvoudiger waren dan 7 jaar geleden. En dan de bewering dat het uitsluitend de loyaliteit van de rechters is die de machine nog gaande houdt.

Die arme rechter die door de uitvoerende macht wordt beknot in zijn vrijheid om de strafmaat te bepalen. Eerst dat wetsontwerp met die minimumstraffen, dat allang is ingetrokken, en nu weer het feit dat “de politiek” wil gaan bepalen hoe de gevangenisstraf moet worden ten uitvoer gelegd: gewoon in de gevangenis of thuis met een enkelband. Om te beginnen gaat dit over een kleine minderheid van de vonnissen want in 75% van de gevallen wordt er helemaal geen gevangenisstraf opgelegd. In de tweede plaats is het OM met de executie van straffen belast en niet de rechter. Die tak van sport leidt bij de gemiddelde OvJ evenzeer onder gebrek aan belangstelling als bij de gemiddelde strafrechter. Laatst verklaarde zo’n rechter, toen hij met pensioen ging, dat hij nog nooit in een gevangenis was geweest. Is het dan gek dat de uitvoerende macht die tenuitvoerlegging naar zich toe trekt?

Die beklagenswaardige rechter die in ons land niet eens wetten aan de grondwet mag toetsen met als gevolg dat de burger die zich wil beklagen, in de kou blijft staan. Waar bemoeit die rechter zich mee die in het begin van het gesprek nog zulke mooie woorden wijdde aan de scheiding der staatsmachten en de noodzaak van evenwicht.

Die evenwichtige rechter die zoveel factoren betrekt bij het bepalen van de straf. Uit onderzoek is gebleken dat dit aantal bij drie ophoudt, dat er na de middag (lunch) gemiddeld anders wordt gestraft dan voor de middag, dat er nog steeds grote verschillen in straftoemeting zijn bij gelijksoortige zaken en dat de verklaring daarvan vooral is gekoppeld aan de mens- en maatschappijbeschouwing van de rechter.

Een merkwaardig gesprek derhalve, gespeend van kritische journalistiek en van iedere poging tot waarheidsvinding, ook al zo’n kwaliteit waarin rechters zouden uitblinken.

Dato Steenhuis
Tot enkele jaren geleden Procureur-Generaal en lid van het College van Procureurs-Generaal Openbaar Ministerie