Wachten op de gang van de rechter-commissaris

Het leven van een advocaat bestaat voor een groot deel uit wachten. Voor een deel is dit logisch en onvermijdelijk. Je kunt nu eenmaal niet zomaar even een gevangenis inlopen en bij een piketbezoek kan het gebeuren dat er net een hoop verdachten zijn aangehouden en dat alle spreekkamers bezet zijn. Bij zittingen kan er een enorme uitloop zijn. Zowel bij zittingen van de meervoudige kamer als bij de politierechter. Het komt voor dat een advocaat zich bij de bode meldt voor de zitting van 16.00 uur en dan hoort dat de zaak van 13.00 uur nog moet beginnen. Veelal bieden rechters dan excuses aan voor de vertraging, maar opvallend vaak wordt er ook niets over gezegd. Dit terwijl het tot grote irritatie bij rechters kan leiden wanneer een advocaat aan de late kant is.

Het meest wordt gewacht bij raadkamerzittingen en pro-forma zittingen. Bij de laatste pro-forma zittingen die ik deed, zat ik steeds meer dan een uur te wachten. Dit komt natuurlijk omdat deze zittingen voor 10 minuten worden geappointeerd, of soms zelfs slechts voor 1 minuut. Er hoeft maar iets te gebeuren en er is een uitloop die niet meer kan worden goedgemaakt. Mijn eigen ervaring, die wordt bevestigd door collega’s is dat de wachttijd enorm is toegenomen het afgelopen jaar. Het zou een aardige poll zijn voor in het advocatenblad.

Verloren wachttijd speelt op de achtergrond ook een rol in de recente discussie over de bezuiniging op de gefinancierde rechtsbijstand. Voor geïnterviewde advocaten bleek het vaak niet makkelijk om uit te leggen, waarom € 70 euro per uur een laag bedrag is. Daar is natuurlijk van alles over te zeggen, maar een van de belangrijkste dingen is dit: wachten wordt niet vergoed. Dit betekent dat als je voor een pro-forma zitting die 12 minuten zal gaan duren, 2 uur op de gang zit te wachten, je zo goed als niets verdient.

Een ander gevolg van krappe appointering en uitloop van zittingen is dat wanneer jouw zaak eindelijk begint, rechters logischerwijs vaak een half oog op de klok gericht houden. Rechters kunnen advocaat en cliënt het gevoel geven dat het heel snel moet (iets dat overigens volgens mij vaker wel dan niet leidt tot meer tijdsverlies, omdat vervolgens daarover discussie ontstaat, in plaats van over de strafzaak).

Ik zou denken dat het mogelijk moet zijn om enige verbeteringen aan te brengen in de hierboven geschetste situatie. Zo is het betrekkelijk weinig moeite voor de rechtbank om te organiseren dat een advocaat wordt gebeld als er een uitloop van meer dan een uur is. Ook lijkt het me goed als rechters zich (nog beter) realiseren dat door het afkappen van een verdachte of zijn advocaat de indruk kan worden gewekt dat de verdachte geen kans heeft gehad.
Toch vermoed ik dat het niet eenvoudig zal zijn substantieel iets te veranderen, omdat iedereen het normaal is gaan vinden, en de financiële ruimte er niet lijkt te zijn om ruimer te appointeren.

Een categorie wachten heb ik tot nu toe onbesproken gelaten. Een waar naar mijn idee wel makkelijk iets aan zou kunnen veranderen. Het wachten op de gang bij de rechter-commissaris op getuigen die nooit gaan komen. Ik heb denk ik, bij elkaar opgeteld, een aantal weken van het afgelopen jaar doorgebracht op de gang van de rechter-commissaris. Onnodig.
Artikel 210 van het Wetboek van Strafvordering laat het aan de rechter-commissaris of hij een getuige slechts oproept, of dat hij hem dagvaardt. Alleen in het laatste geval is de getuige verplicht om te verschijnen en kan er, bij niet verschijnen de volgende keer een bevel tot medebrenging worden uitgevaardigd.

Rechtbanken gaan hier verschillend mee om. Afgelopen jaar zou ik in een drugszaak verhoren bijwonen van afnemers van cocaïne. De rechter-commissaris had de hele dag vrijgemaakt om 6 afnemers te horen. Niet een van hen verscheen. De keer daarop, gedagvaard, verscheen de helft en pas weer enige maanden later werden de laatste getuigen met een bevel medebrenging opgehaald en konden de verhoren worden afgerond.

Het is mij niet duidelijk waarom de rechter-commissaris niet gewoon standaard getuigen zou dagvaarden. Getuigen die ter terechtzitting worden gehoord zijn immers ook verplicht te verschijnen, en bij niet verschijnen hoeft de rechter-commissaris natuurlijk niet altijd de medebrenging te bevelen.

Naar mijn idee zou ook een actievere opstelling van de medewerkers van de rechter-commissaris veel kunnen schelen. Mijn indruk is dat nu standaard één brief wordt gestuurd en dat vervolgens wordt afgewacht of een getuige verschijnt of niet. Terwijl het in veel gevallen natuurlijk ook mogelijk is om een getuige te bellen, of te e-mailen, en om een bevestiging te vragen. Dit beter regelen kan enorme tijdwinst betekenen (ook voor de rechter-commissaris).

In de discussie over de hoogte van de door de staat betaalde vergoeding voor rechtsbijstand, kwam natuurlijk ook de glamouradvocaat weer veelvuldig voorbij.
Ik vind het een grappig idee dat ook die enkele glamouradvocaat die Nederland kent, gewoon een paar uur op een houten bankje in Almelo zit.

Er is niet zoveel glamour in de advocatuur. En dat is ook niet erg. Maar iets minder wachten zou fijn zijn.

Jonathan IJdis
Strafpleiter