Kostenverslindende getuigenverhoren? Ja graag!

In een even scherp als tijdstyperende bijdrage stelt Rick Robroek voor om het efficiency-mes te zetten in getuigenverhoren in strafzaken. Het zijn er teveel, de verhoren kosten teveel tijd, slurpen het budget voor de rechtspraak op en leveren voor de inhoudelijke beoordeling van het bewijs veelal geen jota op. Why bother? Ook ‘Straatsburg’ krijgt er flink van langs; door dat lastige uitgangspunt dat het bewijs niet alleen of in een beslissende mate op de verklaring van een enkele getuige mag worden gebaseerd, ontlopen ‘legio daders hun bestraffing’. Kortom, weg met die kostenverslindende en tot niets leidende getuigenverhoren, aldus de prikkelende stelling van Robroek.

Op het moment dat ik mij aan het schrijven van een reactie op deze stelling wil zetten, neemt een getuige contact met mij op. Hij is kroongetuige geweest in een van de belangrijkste strafzaken van de afgelopen tien jaar. De inhoudelijke behandeling van die zaak duurde bij de rechtbank bijna drie jaar, zijn getuigenverhoor nam volle dagen verspreid over maanden in beslag. Nu en inmiddels jaren later vertelt hij over zijn gewetenswroeging. Tot in detail vertelt hij dat zijn (voor mijn cliënt) belastende verklaringen van destijds door hem compleet waren verzonnen, maar toen de deal met het openbaar ministerie eenmaal gesloten was met geen mogelijkheid deze verklaringen nog kon terug draaien.

Hoewel ik voor deze getuige niets kan en wil betekenen onderstreept het gesprek ongewild het essentiële belang van het horen van getuigen in strafzaken, niet alleen in de complexe high crime zaken maar in iedere zaak. Een te snelle en te slordige omgang met getuigenverklaringen kan leiden tot onjuiste beoordelingen, onjuiste veroordelingen of onjuiste vrijspraken. De enige manier waarop alle procesdeelnemers dit kunnen voorkomen, is wanneer een ieder en juist ook de rechter, tot het uiterste gaat om de betrouwbaarheid van een getuige te onderzoeken. Wanneer dit niet gebeurt, verschijnen nieuwe gerechtelijke dwalingen als eerste zonnestralen aan de horizon.

Waarom is het horen van getuigen zo belangrijk? Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat ooggetuigen de grote veroorzaker zijn van onjuiste gerechtelijke oordelen. In het verplichte handboek van hoogleraar Brandon L. Garrett (Virginia, USA) blijkt dat in ongeveer 70% van herziene strafzaken, ooggetuigen zich hebben vergist bij het identificeren van de dader. Pas door het verrichten van forensisch onderzoek waardoor het DNA van de echte dader bekend werd, konden deze zaken worden herzien. Een groot deel van deze ten onrechte veroordeelden verbleef al jaren op death row en in een aantal gevallen bleek de sanctie al te zijn uitgevoerd.

Maar ook bij andere getuigen spelen dezelfde risico’s en valkuilen, zo blijkt uit bijvoorbeeld de heropening van de ‘Zes van Breda’, het gemotiveerd terzijde schuiven van diverse kroongetuigen in geruchtmakende strafzaken van de afgelopen jaren en recent, het ‘ongeoorloofde contact’ met een getuige in het fraudeonderzoek Landlord bij de rechtbank in Maastricht.

Tegen deze achtergrond moppert Robroek ten onrechte op de hoeveelheid aan verhoren en de betekenis van die verhoren voor het strafproces. Waarom vragen advocaten altijd om getuigen zelf te mogen horen, zo vraagt Robroek zich af. De getuigen zijn toch al verhoord door de politie? Volgens Robroek is het ‘een illusie dat het nogmaals ondervragen van een getuige een beter antwoord naar de betrouwbaarheid van een getuige mogelijk maakt’.

Ik denk dat juist in het feit dat de politie een getuigenverhoor heeft afgenomen, het grootste risico schuilt voor een juiste beoordeling van het bewijs in strafzaken. Een getuigenverhoor wordt niet zelden gestart met de aangehouden verdachte als dader in het hoofd van de verhorende verbalisanten. Het aantonen van schuld is dan het uitgangspunt en leidend voor het getuigenverhoor. In verreweg de meeste verhoren stelt de politie de belangrijkste vragen niet of vraagt de politie bij een getuige niet door. In nog minder gevallen confronteert de politie een getuige met tegenstrijdigheden in zijn verklaringen.

Dat volgens Robroek alleen bij de politie ‘ondervragingsdeskundigen’ zitten en bij de rechtspraak, het openbaar ministerie of de advocatuur niet, is dan ook een weinig geruststellende gedachte. Die gedachte verontrust te meer, omdat het strafproces tegenwoordig dusdanig efficiënt en snel is ingericht dat alle getuigen al in het vooronderzoek moeten zijn gehoord. Een zittingsrechter ziet anno 2013 nog zelden een getuige zelf op zitting, hij kan slechts lezen wat de getuige bij de politie of de rechter-commissaris heeft verklaard.

Maar juist de hierboven genoemde voorbeelden uit de praktijk laten zien dat een radicale ‘mind change’ bij het ondervragen en beoordelen van getuigen in het strafproces nodig is. Dat betekent dat in strafzaken waarin de vraag van schuld of onschuld zozeer is verbonden aan de betrouwbaarheid van een getuige, juist die ‘key witness’ standaard op zitting moet worden gehoord. Alle procespartijen dienen dergelijke getuigen te horen, zien en proeven. Het brengt tevens met zich mede dat alle procespartijen, ook het parket en de rechters, moeten kijken naar de vraag wie deze getuige nu precies is (bijvoorbeeld zijn achtergrond, hoe deze getuige staat ten opzichte van de verdachte en het parket). Meest van alles vraagt het om een kritische houding naar alles wat voor de politie vanzelfsprekend lijkt te zijn en voor het strafrechtelijk bewijs tegen een verdachte kan worden gebruikt. Getuigenverhoren laten zien dat het recht werkt.

Jillis Roelse
Strafadvocaat bij Roelse & Takens Advocaten te Amsterdam

Een gedachte over “Kostenverslindende getuigenverhoren? Ja graag!

  1. Pingback: http://www.publiekrechtenpolitiek.nl/wordpress/wp-content/uploads/2012/02/Justitie.jpg

Reacties zijn gesloten.