Geld en boete

Ik ben van plan om het deze keer eens buitengewoon kort te houden. Niet omdat geen tijd of geen zin heb om te schrijven maar omdat ik nu eens alle nuances en verklaringen wil weglaten. Naarmate je langer uit een organisatie weg bent en geleidelijk aan weer meer burger wordt, gaan die je steeds meer tegen staan: al die mitsen en maren, die ifs and buts, die “wacht eens evens” en “van een andere kant bezien”. Alleen een eenvoudige constatering dus.
Het gaat over de voorgenomen sluiting van een flink aantal gevangenissen als gevolg van de “noodzaak” om ruim 300 miljoen te bezuinigen op het gevangeniswezen.
Als alibi daarvoor wordt o.a. gebruikt dat het aanbod van gedetineerden de laatste jaren aanzienlijk is teruggelopen. Dat is onmiskenbaar, maar de vraag is natuurlijk hoe dat komt. Het antwoord daarop is duidelijk: het volume, de output van de strafrechtsketen is sinds 2005 drastisch teruggelopen. De dekkingsgraad van het strafrecht is een stuk lager geworden.
Dat wordt het meest duidelijk zichtbaar bij de voorlaatste schakel in die keten, de rechter. Die wees in 2005 nog ruim 132000 vonnissen in misdrijfzaken. In 2011 waren dat er nog maar krap aan 101000, een daling van 24%. In 2005 werd 5,2% van de verdachten vrijgesproken, 6 jaar later was dat percentage opgelopen tot 9,2. Als er minder schuldigverklaringen zijn daalt ook het aantal gevallen waarin een gevangenisstraf wordt opgelegd en dat zie je ook gebeuren van ruim 28000 gevallen in 2005 tot ruim 21000 in 2011; een terugval met 25%.
Als dan ook nog eens de duur van die straffen afneemt, in 2005 13% langer dan een jaar en 6 jaar later nog maar 10,9%, dan leiden al deze al deze ontwikkelingen samen natuurlijk tot een forse reductie van het aanbod van gedetineerden. Dat daalt nog verder doordat, volgens de Rekenkamer 17% van die straffen niet ten uitvoer wordt gelegd en het executeren van de vervangende hechtenis, bij de politie weinig prioriteit krijgt.
Die daling van het aantal vonnissen komt natuurlijk niet zomaar uit de lucht vallen, maar gaat gelijk op met de terugloop van het aantal verdachten dat door de politie is gehoord (-25%) en van het aantal OM-afdoeningen (-30%).
In de periode van 2005 tot en met 2011 stegen de uitgaven voor politie, OM en rechtspraak gemiddeld met 25%. Kortom: steeds meer geld en steeds minder boete.

Dato Steenhuis
Tot enkele jaren geleden Procureur-Generaal en lid van het College van Procureurs-Generaal Openbaar Ministerie